विलोम शब्द 650+/ vilom shabd/हिंदी के विपरीतार्थक शब्द / opposite word in Hindi(5000+)


विलोम या विपरीतार्थक शब्द किसे कहते हैं ?

भाषा में कुछ शब्दों के अर्थ एक दूसरे के विपरीत या उल्टे प्रकट करत हैं। ऐसे शब्द विलोम या विपरीतार्थक शब्द कहलाते हैं।

 या

 विपरीत या उल्टे अर्थ वाले शब्दों को आपस में एक दूसरे का विपरीतार्थक या विलोम शब्द कहते हैं।

     विशेष: 1. तत्सम शब्दों के विलोम तत्सम तथा तद्भव शब्दों के विलोम तद्भव होते हैं।जैसे:  पुरुष का स्त्रीआदमी का औरत,  दोस्त का दुश्मन, मित्र का शत्रु।

     2. विलोम शब्द उपसर्ग के द्वारा भी बनाए जाते हैं। जैसे: सुर का असुर,  सामान्य का असामान्य।

 यहां कुछ और विलोम शब्द दिए गए हैं जिन्हें पढ़िए और याद कीजिए

 

👉रामायण GK QUIZ video

👉रामायण सामान्य ज्ञान प्रश्नोत्तरी 300+

                 (5000+)विलोम शब्द

"अ" से प्रारंभ होने वाले शब्दों के विलोम शब्द

       शब्द    -      विलोम शब्द:

  1. अकंटक     -          कंटकित
  2. अकर्मक     -          सकर्मक
  3. अकेला       -          दुकेला
  4. अमर          -            मर
  5. अकाल       -          सुकाल
  6. अखंडनीय   -          खंडनीय 
  7. अगम         -         सुगम
  8. अग्नि        -            जल
  9. अगला      -           पिछला
  10. अगवाड़ा    -        पिछवाड़ा 
  11. अगाड़ी      -         पिछाड़ी
  12. अग्र          -          पश्च
  13. अग्र          -           पश्चात्
  14. अग्रगामी    -         पश्चगामी
  15. अग्रज        -        अनुज
  16. अचल        -         चल 
  17. अच्छा        -         बुरा 
  18. अच्छा        -         खराब 
  19. अच्छाई      -         बुराई
  20. अच्युत        -         च्युत
  21. अटल         -         डाॅंमाडोल 
  22. अटल         -          ढुलमुल
  23. अति          -        अल्प
  24. अति           -         न्यून
  25. अतिक्रमण    -        अनतिक्रमण
  26. अतिवृष्टि      -       अनावृष्टि
  27. अतुल          -        तुल्य
  28. अत्याधिक    -       अत्यल्प
  29. अथ             -         इति
  30. अथाह         -         छिछला
  31. अदृश्य         -         दृश्य
  32. अद्यतन       -        अनद्यतन 
  33. अद्यतन      -         पुरातन 
  34. अदोष        -         सदोष
  35. अधम         -         उत्तम 
  36. अधिक       -         न्यून
  37. अधिक       -        अल्प
  38. अधिक      -          कम
  39. अधिक         -       थोड़ा 
  40. अधिकतम    -       न्यूनतम
  41. अनिवार्य      -       वैकल्पिक
  42. अधिकतम     -      अल्पतम
  43. अधिकता       -      अल्पता
  44. अधिकारी      -       अनधिकारी
  45. अधिकृत         -      अनधिकृत
  46. अधिगत          -      अनधिगत
  47. अधिगम्य        -       अनधिगम्य
  48. अधिमूल्यन      -      अवमूल्यन 
  49. अधिष्ठित        -       अनधिष्ठित
  50. अधीन           -        अनधीन 
  51. अधीन           -         स्वतंत्र
  52. अध्यवसाय     -        अनध्यवसाय
  53. अन्तर्द्वन्द्व      -            बहिर्द्वन्द्व
  54. अनभिज्ञ       -            भिज्ञ
  55. अनाजी         -           फलाहारी
  56. अनाथ          -            सनाथ 
  57. अनाहूत         -           आहूत
  58. अनिवार्य        -            निवार्य
  59. अनुकूल         -           प्रतिकूल 
  60. अनुकूल          -         अननुकूल
  61. अनुकूलता       -          प्रतिकूलता
  62. अनुग्रह            -         विग्रह
  63.  अनुज             -        अग्रज
  64. अनुदार           -         उदार
  65. अनुभव           -        अनुभवहीनता
  66. अनुभवी -अनुभवहीन.  👉Class 1st GK QUIZ हिन्दी में
  67. अनुभूत           -         अननुभूत
  68. अनुमत           -         अननुमत
  69. अनुयायी         -         विरोधी
  70. अनुकूल         -          प्रतिकूल
  71. अनुरक्त          -          विरक्त
  72. अनुरक्ति        -           विरक्ति
  73. अनुराग         -            विराग
  74. अनुरूप         -         अननुरूप
  75. अनुलोम         -         प्रतिलोम 
  76. अनुशासित      -        अनुशासनहीन
  77. अन्यायी          -       न्यायी 
  78. अन्यायी          -       न्यायशील 
  79. अन्वय            -        अन्वय
  80. अन्वित           -        अनन्वित
  81. अन्विति          -        अनन्विति 
  82. अनंत              -     असीम / सांत
  83. अपकर्ष           -      उत्कर्ष 
  84. अपमान          -       सम्मान
  85. अपना             -       पराया   
  86. अपनापन         -    परायापन 
  87. अपराधी         -     निरपराधी
  88. अपराधी         -      निरपराध
  89. अपव्यय           -     मितव्यय 
  90. अपेक्षा           -       उपेक्षा
  91. अपेक्षित         -    अनपेक्षित 
  92. अपेक्षित          -      उपेक्षित
  93. अबोध             -     सुबोध
  94. अभिज्ञ             -   अनभिज्ञ
  95. अभिज्ञता      -     अनभिज्ञता
  96. अभिनंदनीय   -       निंदनीय 
  97. अभिप्रेत      -       अनभिप्रेत
  98. अभ्यस्त‌      -          अनभ्यास्त
  99.  अभ्यास      -        अनभ्यास
  100. अभिमानी     -      निरभिमान 
  101. अभिमान       -       निराभिमान
  102. अभिमानी      -        नम्र
  103. अभिमुख         -  प्रतिमुख
  104. अभिलाषित   -     अनभिलाषित
  105. अभिव्यक्त      -     अनभिव्यक्त
  106. अभिसरण      -     अपसरण 
  107. अभिहित       -     अनभिहित
  108. अमर          -        मर्त्य
  109. अम्बर          -         अवनि
  110. अमावस्या      -       पूर्णिमा 
  111. अमर्त्य         -          मर्त्य
  112. अमित         -        परिमित
  113. अमीर        -          गरीब 
  114. अमीरी       -          गरीबी
  115. अमृत        -         विष 
  116. अर्जन        -           व्ययन
  117. अर्जित      -          अनर्जित
  118. अर्थ         -          अनर्थ  
  119. अर्थवान     -         अर्थहीन 
  120. अर्थवान   -           निरर्थक 
  121. अर्पण        -         ग्रहण
  122. अर्वाचीन     -        प्राचीन 
  123. अर्हता      -           अनर्हता
  124. अलभ्य     -          लभ्य
  125. अल्पायु     -           दीर्घायु 
  126. अल्प         -          बहु
  127. अल्पसंख्यक   -   बहुसंख्यक 
  128. अल्पज्ञ      -           बहुज्ञ
  129. अपेक्षा       -        उपेक्षा
  130. अबेर          -     सबेर
  131. अमीर        -          गरीब
  132. अरि          -           मित्र
  133. अर्ध          -            पूर्ण
  134. अवनति    -            उन्नति
  135. अवकाश    -           व्यस्तता
  136.  अवरोध     -          अनवरोध
  137. अवकाश     -        अनवकाश
  138. अवगत       -           अवगत
  139. अवनत        -          उन्नत 
  140. अवनि          -         अम्बर
  141. अवर           -         प्रवर
  142. अवलंबित       -    अवलंबित
  143. अवशेष      -        निःशेष 
  144. अवसर        -       अनवसर
  145. अवस्थित       -        अनवस्थित 
  146. अवाक्          -          सवाक् 
  147. अविचल       -         निचल 
  148. अविचल       -        डाॅंवाडोल  
  149. अविचल       -           ढुलमुल
  150. अविच्छिन्न        -      विच्छिन्न
  151. अविस्मरणीय    -      विस्मरणीय
  152. असन्तोष      -         सन्तोष 
  153. असत्य      -          सत्य 
  154. असली        -        नकली
  155. असीम       -           ससीम
  156. असुविधा     -         सुविधा
  157. असूया      -         अनसूया
  158.  अस्त        -             उदय
  159. अस्तित्व       -      अनस्तित्व
  160. अस्त्रिकरण    -      निरस्त्रीकरण
  161. अस्वस्थ       -          स्वस्थ
  162. असंभव        -       संभव 
  163. अशक्त       -         सशक्त
  164. अशन         -       अनशन
  165. अश्लील       -        श्लील
  166. अहंकार       -       अनहंकार
  167. अहंकारी     -         निरहंकार
  168. अहिंसा        -        हिंसा
  169. अक्षत      -          विक्षत
  170. अक्षम       -         सक्षम
  171. अज्ञ         -            विज्ञ,
  172. अज्ञ        -            प्रज्ञ



"आ" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द


 
  1. आकर्षक       -      अपकर्षक
  2. आकर्षक       -     विकर्षक
  3. आकर्षक       -      अनाकर्षक
  4. आकर्षण       -         विकर्षण
  5. आकर्षण       -         अनाकर्षण 
  6. आकर्षण       -        अपकर्षण
  7. आकाश        -            पाताल
  8. आकीर्ण        -         विकीर्ण 
  9. आक्रमण       -        प्रतिरक्षा 
  10. आक्रांत         -        अनाक्रांत 
  11. आक्रामक      -        आक्रामित
  12. आगत          -         अनागत
  13. आग            -             पानी 
  14. आगमन        -           प्रस्थान 
  15. आगामी         -          विगत
  16.  आगे            -             पीछे
  17. आग्रह           -           दुराग्रह
  18. आचार          -            अनाचार
  19. अच्छादित      -         अनाच्छादित 
  20.  आजाद         -        गुलाम
  21. आजादी         -        गुलामी
  22.  आज           -           कल
  23.  आत्मा         -          परमात्मा
  24. आदर           -         अनादर 
  25.  आदर          -           निरादर
  26.  आदान        -           प्रदान
  27. आडंबर         -        सादगी
  28. आडंबरपूर्ण     -       आडंबरहीन
  29. आतुर            -       अनातुर 
  30. आत्मनिर्भर     -        परजीवी  
  31. आत्मनिर्भर     -        अनुजीवी
  32. आदर            -         अनादर
  33. आदर            -         निरादर
  34. आदान          -         प्रदान
  35. आदि            -           अनादि 
  36. आदि            -            अंत
  37. आद्य             -            अंत
  38. आदृत           -          अनादृत
  39. आदृत           -          निरादृत
  40. आदृत           -           तिरस्कृत 
  41.  आधार          -            लम्ब
  42. आधार           -          निराधार
  43. आधिक्य        -         अनाधिकृत 
  44. आधुनिक        -          प्राचीन 
  45. आधुनिक       -            पुराना 
  46. आध्यात्मिक     -        सांसारिक
  47. आनंद           -              विषाद 
  48. आनंद           -        शोक 
  49. आनंदमय      -          विषदपूर्ण 
  50. आनंदमय       -           शोकमग्न
  51.  आना           -           जाना
  52. आपत्ति          -           संपत्ति 
  53. आपसदारी     -         दूजायगी
  54. आबाद          -            सूना 
  55. आबाद           -           बर्बाद
  56. आभ्यंतर        -             वाह्य
  57. आम (साधारण) -      खास
  58. आमिष        -        निरामिष
  59. आमदनी      -          खर्च
  60. आमंत्रित      -          अनामंत्रित
  61. आस्तिक      -          नास्तिक 
  62.  आस्था       -           अनास्था
  63. आय           -           व्यय 
  64. आयात        -          निर्यात
  65. आरंभ         -           अंत 
  66. आरंभ         -            समापन 
  67. आरंभ         -         समाप्त 
  68. आरंभिक     -            अंतिम 
  69. आराध्य       -           दुराराध्य
  70. आराम        -            तकलीफ
  71. आरूढ़        -            अनारूढ़
  72. आरोह         -            अवरोह
  73. आर्द्र           -             अनार्द्र
  74. आर्द्र           -             शुष्क
  75. आर्य           -           अनार्य 
  76. आर्ष           -           अनार्ष
  77. आलसी       -            परिश्रमी
  78. आलसी       -          कर्मठ
  79. आलसी       -          कर्मण्य
  80. आलोक       -         अंधकार 
  81. आवर्तक      -           अनावर्तक 
  82. अवर्षण       -           अनावर्षण
  83. आवर्ती        -           अनावर्ती 
  84. आवश्यक     -        अनावश्यक
  85. आवाहन       -         विसर्जन 
  86. आविर्भाव     -      तिरोभाव 
  87. आविर्भाव     -     अवसान 
  88. आवृत          -        अनावृत
  89. आवृष्टि         -        अनावृष्टि 
  90. आवेशित      -      अनावेशित 
  91. आशा          -         निराशा
  92. आशावादी    -      निराशावादी
  93. आशिष        -    अभिशाप
  94. आशीर्वाद     -    अभिशाप 
  95. आशीर्वाद     -      शाप
  96. आश्रित        -       अनाश्रित 
  97. आश्रित        -       बेसहारा
  98. आश्रिता       -       अनाश्रि
  99. आस्तिक      -      नास्तिक
  100. आस्तिकता   -        नास्तिकता 
  101. आसान        -          मुश्किल 
  102. आसानी       -        मुश्किल
  103.  आसीन       -      अनासीन
  104. आस्था         -          अनास्था
  105. आसक्त        -            अनासक्ति 
  106. आसक्त        -           विरक्त
  107. आहत          -         अनाहत
  108. आहार         -        निराहार
  109. आहार्य        -         अनाहार्य
  110. आहूत          -        अनाहूत
  111. आज्ञा          -          अवज्ञा
  112. आज्ञाकारी    -       अनाज्ञाकारी 
  113. आज्ञाकारी    -        अवज्ञाकारी 
  114. आज्ञापालन  -            अवज्ञा

👉Class 1st GK QUIZ हिन्दी में

 "इ" और  "ई" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द



  1. इकट्ठा     -        अलग
  2. इकतरफा   -     दुतरफा
  3. इच्छा      -    अनिच्छा 
  4. इच्छित    -     अनिश्चित 
  5. इच्छित      -   अनचाहा
  6. इच्छुक      -    अनिच्छुक
  7. इज्जत        -      बेइज्जती
  8. इधर        -         उधर
  9. इष्ट         -       अनिष्ट 
  10. इहलोक     -     परलोक
  11. ईद           -       मुहर्रम
  12. ईप्सित    -        अनीप्सित
  13. ईमानदार     -       बेईमान 
  14. ईमानदारी     -       बेईमानी 
  15. ईश्वरवादी      -      अनीश्वरवादी 



"उ" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1. उदय        -       अस्त 
  2. उग्र          -         शांत
  3. उदार        -        कृपण
  4. उदार        -       अनुदार
  5. उद्दंड        -        विनम्र
  6. उद्यमी        -        आलसी
  7. उचित       -         अनुचित 
  8. उपकार      -            अपकार
  9. उपयोग         -         अनुपयोग
  10. उपयोगी       -          अनुपयोगी
  11.  उपसर्ग         -          प्रत्यय
  12. उन्नति          -          अवनति 
  13. उधार          -           नगद 
  14. उत्थान           -        पतन
  15.  उत्साह        -            निरुत्साह
  16.  उतार            -         चढ़ाव
  17. उत्तर           -           दक्षिण
  18. उत्तर          -         प्रश्न 
  19. उत्तम        -           अधम
  20. उत्तीर्ण        -           अनुत्तीर्ण 
  21. उषा                 -      संध्या
  22.  उष्ण            -          शीत
  23. उच्च       -                निम्न 
  24. ऊपर          -           नीचे 
  25. उपस्थित     -           अनुपस्थित
  26.  उपयोग      -            दुरुपयोग
  27.  उपयोगी   -          अनुपयोगी
  28.  उपयुक्त       -         अनुपयुक्त
  29. उत्कर्ष         -         अपकर्ष 
  30.  उत्कृष्ट         -        निकृष्ट


"ऊ" से प्रारंभ होने वाले शब्दों के विलोम शब्द 



  1. ऊपर         -             नीचे
  2. ऊसर        -               उर्वरा
  3. ऊँच               -       नीच 
  4. ऊँचा            -          नीचा

"ए" से प्रारंभ होने वाले शब्दों के विलोम शब्द 

  1. एक              -         अनेक 
  2. एकता           -         अनेकता 
  3. एकाग्र          -          चंचल 
  4.  एड़ी              -       चोटी

"ऐ" से प्रारंभ होने वाले शब्दों के विलोम शब्द 


  1. ऐतिहासिक    -       अनैतिहसिक
  2. ऐच्छिक       -       अनैच्छिक  

"अं" से प्रारंभ होने वाले शब्दों के विलोम शब्द 


  1. अंत           -           शआदि
  2. अंतरंग          -      बहिरंग 
  3. अंतर्द्वन्द्व        -     बहिर्द्वन्द्व
  4. अंतर्मुखी        -     बहिर्मुखी 
  5. अंतिम         -    अनंतिम / आरंभिक 
  6. अंगीकरण     -        अनंगीकरण
  7. अंगीकार       -      अनंगीकार
  8. अंदर         -           बाहर
  9. अंधकार       -          प्रकाश
  10. अंधेरा         -          उजाला

"क" से प्रारंभ होने वाले शब्दों के विलोम शब्द 


  1. कठिन           -         सरल
  2.  कल            -          आज
  3.  कड़वा        -          मीठा
  4.  कठोर          -         दयालु
  5. कठोर         -           कोमल
  6.  कटु              -        मधुर
  7. कपूत              -      सपूत 
  8.  कपट           -       निष्कपट
  9.  कपूर            -       सपूत
  10. कर्कश           -          मधुर
  11. कायर           -       लीडर       
  12.  काला          -         सफेद
  13. कीर्ति       -           अपकीर्ति 
  14. कुटिल       -          सरल 
  15.  कुमार्ग       -           सुमार्ग
  16.  कुरूप      -            सुंदर
  17.  कुरूप     -           सुरूप
  18. कृतज्ञ        -           कृतघ्न 
  19. कृष्ण       -           दानी
  20. कृपालु       -          क्रूर
  21. कृत्रिम      -       स्वभाविक 
  22. कृत्रिम      -        प्राकृतिक
  23. क्रय        -             विक्रय 
  24.  क्रेता       -            विक्रेता
  25.  क्रूर          -          अक्रूर
  26. कर्म         -             अकर्म
  27.  कर्म        -              विकर्म 
  28. कर्मक        -           अकर्मक
  29. कार्य         -           अकार्य 
  30.  कायर       -           निडर
  31. करुण        -          निष्करुण  
  32. कोमल       -          कठोर 

"ख" से प्रारंभ होने वाले शब्दों के विलोम शब्द 

  1. खल           -         सज्जन 
  2. खरा         -            खोटा
  3.  खरीद      -            बिक्री
  4.  खाद्य        -          अखाद्य
  5. खिलना     -            मुरझाना
  6.  खिजना   -             रीझना
  7. खेद            -            प्रसन्ना

"ग" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1. गत          -             आगत
  2. गगन        -               धरा 
  3. गति           -          अवरोध
  4. गाॅंव          -             शहर
  5.  ग्राम        -             नगर
  6. ग्राम         -              शहर
  7. गुण         -             अवगुण 
  8. गुण          -           दोष
  9. गुरु           -          लघु
  10. गुप्त        -           प्रकट 
  11. गमन      -            आगमन 
  12.  गरीब                 अमीर
  13.  गहरा        -         छिछला
  14.  गीला       -           सूखा

"घ" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1. घृणा         -           प्रेम 
  2. घर           -          बाहर 
  3.  घटना       -         बढ़ना
  4.  घरेलू       -          बनैला
  5.  घात        -          प्रतिघात

"च" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1. चतुर        -           मुर्ख  
  2. चर         -        अचर
  3.  चल        -           अचल
  4. चढ़ाव      -            उतार
  5.  चिर         -           नवीन
  6.  चेतन       -           अचेतन
  7. चेतन        -          जड़
  8.  चोर          -          साधु
  9.  चंचल       -           अचंचल
  10. चंचल       -           शांत 
  11. चंचल         -         स्थिर
  12. चेतन       -           अवचेतन
  13.  चोर        -           साधु 

"छ" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1.  छाँह          -          धूप
  2. छोटा        -           बड़ा
  3.  छूत          -         अछूत

"ज" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1.  जटिल      -          सरल
  2. जय          -         पराजय
  3.  जड़        -          चेतन 
  4. जन्म       -           मृत्यु 
  5. जन्म        -         मरण 
  6.  जल्द      -           देर
  7.  जवानी     -         बुढ़ापा
  8.  जागृत     -           सुप्त
  9.  जाड़ा      -           गर्मी
  10.  जात       -           अजात
  11. जीत       -            हार 
  12. जीवन      -           मरण
  13.  जीवित    -          मृत
  14.  जोड़ना     -          घटाना
  15. ज्येष्ठ         -         कनिष्ठ
  16.  ज्वार     -            भाटा
  17. जड़        -           चेतन

"झ" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1.  झूठ        -           सच 
  2. झोपड़ी      -          महल

"त" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1.  तरल        -          अतरल
  2. तरुण      -           वृद्ध
  3. ताप       -          शीत 
  4. तृप्त        -           अतृप्त 
  5.  तीव्र       -             अतीव्र
  6.  तिमिर       -        प्रकाश
  7.  तुच्छ     -           महान्

"थ" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1. थोड़ा      -            बहुत 
  2. थोक      -            फुटकर 
  3.  थोक       -            खुदरा

"द" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1. दिन         -          रात 
  2.  देश       -            विदेश
  3.  देव          -          दानव
  4. दुराचारी    -          सदाचारी 
  5.  दुर्बल     -             सबल
  6. दुर्लभ      -          सुलभ
  7. दुष्कर        -          सुकर
  8. दुष्कर्म        -        सुकर्म
  9. दु:ख           -        सुख
  10.  दुर्जन          -       सज्जन
  11.  दृश्य          -       अदृश्य
  12. दानी       -           कंजूस 
  13. दयालु       -         निर्दयी
  14. दीघा          -       ह्रस्व
  15. देश            -       विदेश   
  16.  दोष          -        गुण
  17.  दोस्त       -         दुश्मन
  18.  दोस्ती    -           दुश्मनी

"ध" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1. ध्वंस        -           सृष्टि 
  2. धार्मिक     -         अधार्मिक 
  3. धर्म         -           अधर्म
  4. धनी         -          निर्धन

"न" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1.  न्यून        -         अधिक
  2. नख        -         शिख 
  3. नगर        -        ग्राम 
  4. नर          -          नारी 
  5. नरक     -           स्वर्ग
  6.  नाम      -        बदनाम
  7. नूतन      -           पुरातन 
  8. नया          -         पुराना
  9. न्याय      -             अन्याय 
  10.  नवीन      -             प्राचीन
  11.  नागरिक     -         ग्रामीण
  12. निंदा            -         स्तुति 
  13.  निगलना   -              उगलना
  14. निरक्षर       -          साक्षर
  15. निरामिष     -         सामिष
  16. निर्बल       -            सबल
  17.  निंदा        -           प्रशंसा
  18.  निद्रा         -          अनिद्रा
  19.  निर्दय      -            सदय
  20.  निर्जीव     -           सजीव
  21.  निर्मल       -         अनिर्मल
  22. नीरस       -          सरस

"प" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1. प्रधान          -         गौड़ 
  2.  प्रत्यक्ष       -         परोक्ष
  3. प्रशंसा      -          निंदा 
  4. प्रकट         -         प्रकट 
  5.  प्राचीन       -         नवीन
  6. प्राकृतिक  -         अप्राकृतिक 
  7. प्रारंभिक    -        अंतिम 
  8.  प्रिय        -         अप्रिय
  9. पक्ष        -           विपक्ष 
  10. पंडित     -         मूर्ख 
  11. परतंत्र         -        स्वतंत्र 
  12. पराजय      -        जय 
  13. पवित्र         -       पवित्र 
  14. परदेश     -            स्वदेश 
  15. पानी       -          आग 
  16. पाप         -        पुण्य 
  17. पुरस्कार    -       दंड 
  18. पुष्ट        -          पुष्ट 
  19. पूर्णता          -   अपूर्णता
  20. पूर्णिमा      -       अमावस्या 
  21. पूर्व          -          पश्चिम 

"फ" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1. फायदा     -         नुकसान
  2.  फूल         -       काँटा

"ब" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1. बलवान         -     बलहीन
  2.  बलवान        -      निर्बल
  3.  बच्चा         -        बूढ़ा 
  4. बढ़िया           -          घटिया
  5.  बहिष्कार       -        स्वीकार
  6.  बाढ़           -        सूखा 
  7. बुरा             -         भला
  8. बुराई        -           अच्छाई
  9.  बुराई      -         भलाई
  10. बंजर        -       उपजाऊ

"भ" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1. भय            -         निर्भय
  2. भद्र           -           अभद्र
  3. भाग्यवान    -          भाग्यहीन 
  4. भारी          -        हल्का        
  5. भूत          -       भविष्य 
  6. भोगी      -         अभोगी
  7. भीतर       -          बहर

"म" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1. मंगल       -          अमंगल 
  2. महात्मा     -         दुरात्मा 
  3. माता        -        पिता 
  4. मान          -        अपमान 
  5. मानव       -        दानव 
  6. मालिक     -          नौकर 
  7. मिलन        -       बिरहा 
  8. मित्र      -           शत्रु
  9. मेहनती    -       आलसी 
  10. मुख्य       -        गांव 
  11. मुनाफा    -         नुकसान 
  12. मृत       -          जीवित 
  13. मृदुल      -           कठोर
  14. मनुज    -          दनुज
  15. मूल      -             अमूल
  16. मुक     -          वाचाल

"य" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1. योग्य      -        अयोग्य
  2. यश         -   अपयश 
  3. योग       -      वियोग 
  4. योगी        -     अयोगी 

"र" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1. रंगीन       -      रंगहीन 
  2. रक्षक    -         भक्षक 
  3. राग     -        विराग 
  4. राजा    -         रंक 
  5. राम      -       रावण 
  6. रिक्त       -      पूर्ण
  7. रुचिकर   -         अरुचिकर      
  8. रंग          -      बेरंग

"ल" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1. लाभ       -           हानि 
  2. लघु        -            गुरु 
  3. लिखित  -          अलिखित
  4. लेन        -            देन 
  5. लौकिक    -         अलौकिक
  6. लंबा        -           छोटा

"व" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1. वरदान    -          अभिशाप
  2. वसंत       -           पतझड़
  3. वाद                   विवाद 
  4. विधवा                 सधवा
  5. विपन्न                 संपन्न
  6. वियोग                संयोग
  7. विरह                मिलन
  8. विरोध               समर्थन
  9. विष                   अमृत
  10. विजय                पराजय 
  11. विद्वान                मूर्ख
  12. विधुर                 विधवा 
  13. विपरीत              अनुरूप 
  14. विशालकाय      लघुकाय 
  15. विशेष               सामान्य
  16. विस्तार           संक्षेप
  17. विस्तृत           संक्षिप्त
  18. वीर              कायर
  19. वृहत्               लघु
  20. व्यवहारी           अव्यवहारी
  21. वृद्धि         -     ह्रास 

"श" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1. शकुन               अपशकुन 
  2. शत्रु                   मित्र 
  3. शांत                अशांत
  4. शांति               अशांति 
  5. शिक्षित            अशिक्षित
  6. शीत                 उष्ण 
  7. शीतल             उष्ण 
  8. शुभ              अशुभ
  9. शोक               हर्ष 
  10. शोषक             पोषक  
  11. शोषण            पोषण 
  12. श्वेत                श्याम 
  13. श्रव्य              दृश्य 
  14. श्रद्धा             अश्रद्धा 
  15. श्रीगणेश          इतिश्री 
  16. शोक               हर्ष
  17. शुभ                    अशुभ
  18. शांति                   अशांति

"स" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1. स्मरण                विस्मरण
  2. समास               विग्रह/ विच्छेद
  3. सक्रिय              निष्क्रिय
  4. स्वर्ग                  नरक
  5. स्वस्थ                 अस्वस्थ
  6. स्वार्थ                  परार्थ 
  7. स्वाधीन           पराधीन
  8. स्वामी               सेवक
  9. स्वीकृत              अस्वीकृत 
  10. स्वीकार              अस्वीकार
  11. सगुण                  निर्गुण
  12. सजल                निर्जल
  13. सज्जन             दुर्जन
  14. सत्य              असत्य 
  15. सरल               कठिन
  16. सर्वज्ञ              अल्पज्ञ
  17. सदय                  निर्दय
  18. सद्भावना             दुर्भावना
  19. सदाचार              दुराचार
  20. सफल                विफल
  21. सकर्मक              अकर्मक
  22. सखा                  शत्रु
  23. सगुण                 निर्गुण
  24. सरस                  नीरज 
  25. समीप                  दूर
  26. समर्पण             ग्रहण
  27. सबल                निर्बल
  28. सभ्य                असभ्य
  29. सम                   विषम
  30. सम्मुख                विमुख 
  31. सहज                कठिन
  32. सहयोगी             असहयोगी
  33. स्वदेश                 विदेश 
  34. सफल                 असफल
  35. स्वतंत्र                  परतंत्र 
  36. स्वाधीन               पराधीन 
  37. स्थूल                    सूक्ष्म 
  38. साकार                निराकार
  39. सादर                 निरादर
  40. सार्थक                 निरर्थक
  41. साला                  बहनोई
  42. सापेक्ष                  निरपेक्ष 
  43. सामान्य               असामान्य
  44. सार                     नि:सार     
  45. साहसी                 कायर
  46. साक्षर                  निरक्षर
  47. सज्जन                दुर्जन
  48. सुमार्ग                  कुमार्ग
  49. सामिष                 निरामिष  
  50. साधु                    असाधु  
  51. साहस                 भय  
  52. सीत्कार                   चीत्कार
  53. सजीव                 निर्जीव 
  54. सत्य                   असत्य 
  55. संक्षेप                  विस्तार 
  56. संयोग                  वियोग 
  57. स्थूल                   सूक्ष्म
  58. स्थिर                   अस्थिर 
  59. स्थायी               अस्थायी
  60. स्मृति                   विस्मृति 
  61. सुगम                   दुर्गम 
  62. सुकर                   दुष्कर
  63. सुकर्म                  कुकर्म
  64. सुकाल                 दुष्काल
  65. सुख                    दु:ख
  66. सुगंध                   दुर्गंध
  67. सुदिन                   दुर्दिन
  68. सुन्दर                   कुरूप 
  69. सुधा                     गरल
  70.  सुनाम                  दुर्नाम 
  71. सुपथ                  कुपथ 
  72.  सुपात्र                 कुपात्र 
  73.  सुपुत्र                  कुपुत्र
  74.  सुबह                   शाम
  75.  सुबुद्धि                कुबुद्धि
  76. सुमार्ग                  कुमार्ग
  77. सुर                      असुर 
  78.  सूखा                  गीला
  79. सुलभ                  दुर्लभ 
  80. सौभाग्य                दुर्भाग्य 
  81.  संगत               असंगत 
  82. संतोष               असंतोष 
  83. संधि             विच्छेद या विग्रह 
  84. संन्यासी       -       गृहस्थी

"ह" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1. हर्ष            -          विषाद 
  2. हँसना           -        रोना
  3. हार             -         जीत
  4. हित            -        अहित
  5. हीरा           -         कौड़ी  
  6. हानि         -         लाभ  
  7. ह्रास्व         -        दीर्घ
  8. ह्रास          -         वृद्धि
  9. हाह          -          रुदन
  10. हितकर      -      अहितकर
  11. हितकारी    -        अहितकारी 
  12. हिंसक       -        अहिंसक
  13. हिंसा         -        अहिंसा
  14. होनी         -        अनहोनी

"क्ष" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1. क्षमा          -         दंड
  2. क्षणिक       -        शाश्वत
  3. क्षुद्र           -           विराट

"ज्ञ" से प्रारंभ होने वाले शब्दों का विलोम शब्द

  1. ज्ञात          -          अज्ञात 
  2. ज्ञान          -         अज्ञान
  3. ज्ञान         -         भ्रम 
  4. ज्ञानी       -        अज्ञानी
  5. ज्ञानी          -       मूढ़
  6. ज्ञानी        -       मूर्ख
  7. ज्ञेय           -        अज्ञेय
     

     To be continue.........

कोई टिप्पणी नहीं: